| Dane | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Franz Bernheim |
| Data urodzenia | 15 września 1899 |
| Miejsce urodzenia | Salzburg |
| Data śmierci | 22 grudnia 1990 |
| Miejsce śmierci | Nowy Jork |
| Zawód | handlowiec |
| Pochodzenie | narodowości żydowskiej |
| Znany z | petycja Bernheima |
Franz Bernheim był niemieckim handlowcem narodowości żydowskiej, który pod koniec okresu międzywojennego stał się autorem skargi skierowanej do Rady Ligi Narodów w związku z bezprawnym zwolnieniem z pracy.
Życiorys i praca zawodowa
Urodził się w Salzburgu, ale rodzina wróciła wkrótce po jego narodzinach do Wirtembergii, gdzie dorastał i zdobył zawód kupca. Po I wojnie światowej przeprowadził się do Berlina; nawiązał tam kontakty w środowisku bohemy oraz wśród członków i sympatyków Komunistycznej Partii Niemiec. W jego otoczeniu znajdowali się członkowie rodziny związani z kulturą lewicową — jego szwagier Wieland Herzfelde prowadził wydawnictwo Malik-Verlag, a brat tegoż był znany jako John Heartfield.
Pod koniec lat dwudziestych pracował w Münster w oddziale przedsiębiorstwa DeFaKa (Deutsches Familien-Kaufhaus), skąd został zwolniony 28 listopada 1930 roku; oficjalnym powodem miało być niezadowolenie z pracy, lecz wskazywano też na jego lewicowe poglądy. 3 sierpnia 1931 roku zatrudniono go w filii DeFaKa w Gliwicach, gdzie prowadził księgi finansowe; przełożeni oceniali, że "komunizował i zachęcał do komunizmu inne osoby". Po dojściu Hitlera do władzy w marcu 1933 roku DeFaKa, obawiając się bojkotu z powodu zatrudniania Żydów, zwolniła wszystkich pracowników tego pochodzenia, a umowę z Bernheimem rozwiązano 31 marca 1933 roku.
Petycja Bernheima
W połowie kwietnia 1933 roku Bernheim opuścił Niemcy i udał się do Katowic. W kancelarii adwokata Marka Reichmanna przy ul. Mariackiej 3, we współpracy z Arthurem Kochmannem z Gliwic oraz Georgiem Weissmannem z Bytomia, przygotowano tekst skargi skierowanej do Rady Ligi Narodów. Petycja powstała w reakcji na zwolnienie oraz narastające akty antysemityzmu w całych Niemczech po przejęciu władzy przez nazistów.
Dalsze losy i odszkodowanie
Po uzyskaniu potwierdzenia bezprawności zwolnienia Bernheim wystąpił o finansowe zadośćuczynienie od DeFaKa. Od 17 października 1933 do 2 grudnia 1935 roku przed Górnośląską Komisją Mieszaną w Katowicach oraz Urzędem do spraw Mniejszości w Opolu prowadzone było postępowanie, w toku którego został uznany za poszkodowanego.
Początkowa propozycja DeFaKa wynosiła 380 marek, czyli dwukrotność jego miesięcznej pensji sprzed zwolnienia; ostatecznie osiągnięto ugodę na poziomie 1600 marek. W czasie trwania postępowania Bernheim mieszkał w Pradze, a jeszcze przed jego zakończeniem zdecydował się na emigrację do Stanów Zjednoczonych, gdzie osiedlił się w Nowym Jorku. Zmarł tam 22 grudnia 1990 roku jako osoba niezamożna, mając 91 lat.
