| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Hellmut von Gerlach |
| Data urodzenia | 2 lutego 1866 |
| Miejsce urodzenia | Mönchmotschelnitz (dziś Moczydlnica Klasztorna) |
| Data śmierci | 1 sierpnia 1935 |
| Miejsce śmierci | Paryż |
| Zawód | dziennikarz, polityk |
| Wykształcenie | Prawo: Gandawa, Strasburg, Lipsk, Berlin |
| Partie i ugrupowania | Chrześcijańska Partia Socjalna; Nationalsozialer Verein; Freisinnige Vereinigung; Demokratische Vereinigung; Deutsche Demokratische Partei |
| Pełnione role | Redaktor ("Das Volk", "Die Welt am Montag"); poseł do Reichstagu (1903–1907); zastępca sekretarza stanu w prowincji pruskiej; prezes Deutsche Liga für Menschenrechte (od 1926) |
Hellmut von Gerlach działał jako publicysta i polityk, przechodząc od bliskich pozycji wobec chrześcijańsko‑społecznych środowisk do liberalnych kręgów Friedricha Naumanna. W swojej karierze łączył pracę redaktorską z działalnością parlamentarną i międzynarodową na rzecz pokoju.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się jako syn posiadacza ziemskiego Maxa von Gerlacha. Studiował prawo na uniwersytetach w Gandawie, Strasburgu, Lipsku i Berlinie. Podczas studiów należał do Związku Studentów Niemieckich.
Początkowo pracował w pruskiej służbie cywilnej. W 1892 roku zrezygnował ze stanowiska administracyjnego i poświęcił się polityce oraz dziennikarstwu.
Działalność polityczna i praca w prasie
Na początku działalności politycznej był związany z kręgami Adolfa Stoeckera i Chrześcijańską Partią Socjalną, lecz następnie opuścił to ugrupowanie i przystąpił do Zgromadzenia Narodowo‑Socjalnego Friedricha Naumanna, co oznaczało przesunięcie ku bardziej liberalnym stanowiskom. W 1892–1896 pełnił funkcję redaktora w chrześcijańsko‑socjalnym dzienniku "Das Volk".
Przez kilka okresów pracował dla berlińskiego tygodnika "Die Welt am Montag" (1898–1901 i ponownie od 1906). W latach 1903–1907 sprawował mandat posła do Reichstagu z ramienia partii Naumanna. Po rozwiązaniu Zgromadzenia Narodowo‑Socjalnego dołączył do Unii Wolnomyślicielskiej, a w 1908 współtworzył Unię Demokratyczną. W czasie I wojny światowej przyjął stanowisko pacyfistyczne.
Działania w pierwszych latach Republiki i działalność na rzecz pokoju
Po I wojnie światowej współtworzył Niemiecką Partię Demokratyczną (DDP) i został zastępcą sekretarza stanu w prowincji pruskiej, zajmując się stosunkami niemiecko‑polskimi. Negocjował z polskimi działaczami na krótko przed wybuchem powstania wielkopolskiego, wykazując ugodową postawę wobec polskich postulatów.
W 1919 roku został członkiem Międzynarodowego Stałego Biura Pokoju. W kolejnych latach przeciwstawiał się zwolennikom powrotu monarchii i pisał na rzecz poprawy stosunków z Francją. W 1922 opuścił DDP, a w 1926 objął funkcję prezesa Niemieckiej Ligi Praw Człowieka (Deutsche Liga für Menschenrechte).
Ostatnie lata, Die Weltbühne i emigracja
W 1932, po aresztowaniu Carla von Ossietzkego, przejął obowiązki redakcyjne w magazynie "Die Weltbühne". Po dojściu nazistów do władzy w 1933 najpierw wyjechał do Austrii, a potem przyjął zaproszenie francuskiej Ligi Praw Człowieka i osiadł we Francji, gdzie kontynuował działalność na rzecz pokoju i przeciwko reżimowi nazistowskiemu.
Zmarł 1 sierpnia 1935 w Paryżu.
W kulturze
Hellmut von Gerlach pojawia się jako postać w polskim serialu historycznym "Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy" w reżyserii Jerzego Sztwiertni. Jego rolę zagrał aktor Stanisław Mikulski.
