| Dane osobowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Jan Herbinius (Johannes Herbinius) |
| Urodzenie | 16 grudnia 1627, Byczyna |
| Śmierć | 7 marca 1679, Grudziądz |
| Zawód | duchowny ewangelicki, pedagog, uczony |
| Wykształcenie | Uniwersytet w Lejdzie (magister 1654), Wittenberga |
| Główne miejsca pracy | Byczyna, Wołów, Bojanowo, Sztokholm, Wilno, Królewiec, Grudziądz |
| Żona | Anna Maria z d. Turbian z Oleśnicy |
| Działalność | |
| Publikacje | prace łacińskie i polskie, tłumaczenia, podręcznik religijny po turecku |
Jan Herbinius był duchownym ewangelickim, pedagogiem i autorem prac z teologii, językoznawstwa i geografii. Prowadził szkoły w różnych miastach Rzeczypospolitej i za granicą, tłumaczył z niemieckiego na polski oraz publikował dzieła w kilku językach.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się w Byczynie jako syn rektora miejskiej szkoły Eliasza Herbiniusa, który zlatynizował rodzinne nazwisko Kapusta. Matka była przybraną córką pastora Krzysztofa Süssenbacha. W literaturze występują także inne podawane daty urodzenia, między innymi 12 grudnia 1626 oraz lata 1630–1636.
Studiował teologię i filologię, w tym języki orientalne. Uzyskał stopień magistra na Uniwersytecie w Lejdzie w 1654 roku. W Wittenberdze ogłosił rozprawę De educatione principis w 1657 roku.
Działalność pedagogiczna i praca duszpasterska
Po studiach kierował szkołami w Byczynie, a od 1661 w Wołowie na Śląsku. Od 1663 prowadził szkołę w Bojanowie w Wielkopolsce; tam dzięki zebranym przez niego funduszom z Zachodu wzniesiono nowy budynek szkolny.
W latach 1669–1670 przebywał w Kopenhadze, później został kaznodzieją i rektorem szkoły niemieckiej w Sztokholmie. W 1673 pełnił obowiązki pomocniczego kaznodziei niemieckiego i polskiego w Wilnie. Przebywał także w Królewcu, Tylży i Gdańsku. Był kapelanem poselstwa szwedzkiego w Warszawie, a w 1677 roku objął probostwo w Grudziądzu, gdzie zasłynął działalnością dobroczynną.
Prace naukowe, tłumaczenia i wydawnictwa
Herbinius pisał głównie po łacinie, a także po polsku. Tłumaczył z niemieckiego na polski. Publikował w Amsterdamie, Gdańsku, Jenie i Kopenhadze. Pozostawił między innymi obszerny opis Ławry Pieczerskiej w Kijowie pod tytułem Regiosae Kijovienses cryptae, sive Kijovia subterranea (Jena 1675) oraz zbiory pism religijnych Symbolae fidei Christianae (Gdańsk 1675).
Napisał też podręcznik do nauki religii w języku tureckim. Jego tłumaczenie Konfesji Augsburskiej było wznawiane w Brzegu i w Królewcu jeszcze w XVIII i XIX wieku.
Ostatnie lata i upamiętnienie
Zmarł 7 marca 1679 w Grudziądzu i pochowano go na starym cmentarzu na Toruńskim Przedmieściu, który po II wojnie światowej uległ likwidacji. Wkrótce po śmierci jego portret zawieszono w kaplicy ratuszowej na honorowym miejscu między ołtarzem a amboną; obraz ten nie zachował się.
