19 sierpnia 1826 roku zapadła decyzja administracyjna, która scaliła dwie dotąd odrębne jednostki miejskie: Starą Częstochowę i Nową Częstochowę. Na osi tego połączenia wytyczono dzisiejsze Aleje Najświętszej Maryi Panny, które stały się osią urbanistyczną i miejscem koncentracji życia miejskiego oraz ruchu pielgrzymkowego.
Jak doszło do połączenia Starej i Nowej Częstochowy?
Proces zjednoczenia rozpoczął się od planów urbanistycznych przygotowanych przez mierniczego Jana Bernharda już od 1818 roku. Głównym elementem projektu było wytyczenie szerokiej, niemal prostej arterii łączącej okolice Jasnej Góry z zabudową przykościelną, co miało uporządkować przestrzeń i umożliwić rozwój. Formalne zatwierdzenie scalania nastąpiło 19 sierpnia 1826 roku decyzją Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego, dzięki czemu miasto uzyskało prawa miejskie i ruszyły przekształcenia własnościowe oraz parcelacja terenów pod zabudowę.
W jaki sposób nowa oś wpłynęła na strukturę miasta?
Wytyczenie Alei spowodowało powstanie wspólnego centrum z ratuszem umieszczonym między dawnymi rynkami Starej i Nowej Częstochowy. Przy reprezentacyjnej drodze zaczęły powstawać kamienice z lokalami handlowymi i usługowymi na parterach, co zmieniło codzienne funkcjonowanie miasta i obsługę pielgrzymów. Kolejna istotna inwestycja to uruchomienie linii kolejowej w 1846 roku, które przyspieszyło rozwój przemysłu i handel surowcami, a także wpłynęło na przyrost liczby mieszkańców z około 5 tysięcy w momencie połączenia do ponad 100 tysięcy na początku XX wieku.
Jak obchodzone są obchody 200-lecia?
W dniu rocznicy zaplanowano kilka wydarzeń o charakterze wystawienniczym i promocyjnym. Na Placu Biegańskiego 19 sierpnia o godz. 11 otwarta zostanie plenerowa ekspozycja „…podniesiona do miast wielkich…”, a w Ratuszu o godz. 11:30 będzie mieć miejsce wernisaż wystawy „Częstochowa Stara / Nowa. 200 lat połączenia”. Obie ekspozycje pozostaną dostępne dla publiczności do 18 października.
Co przygotowano dla mieszkańców i kolekcjonerów?
Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych wydała jubileuszowy bon kolekcjonerski w dwóch wariantach po 100 MEDALIKÓW każdy, razem 400 sztuk. Bon będzie dostępny od 19 sierpnia w siedzibie Częstochowskiej Organizacji Turystycznej przy ul. 7 Kamienic 4, a od 22 sierpnia także w sprzedaży online; cena jednego waloru to 50 zł. Muzeum Częstochowskie przygotowało reprint albumu „Od Starej do Nowej Częstochowy”, który wróci do sprzedaży 19 sierpnia w cenie 50 zł w Ratuszu i w sklepie internetowym muzeum. W internetowej Encyklopedii Częstochowy pojawi się 200 nowych haseł z okazji jubileuszu.
Jakie będą atrakcje w komunikacji i podczas kolejnych dni?
W dniu 19 sierpnia po Częstochowie kursować będzie zabytkowy tramwaj 102Na; przejazdy zaplanowano w godzinach 16–19. Organizatorzy zapowiedzieli także powtórkę przejazdów zabytkowymi tramwajami 28 sierpnia oraz plenerowy koncert z udziałem zespołu „Wilki”. Rada Miasta ma rozważyć nadanie jednemu z wiaduktów w ciągu Alei imienia Jana Bernharda, a decyzja w tej sprawie ma zapaść podczas sierpniowej sesji.
W zbiorach muzeów i archiwów udostępniono plany i dokumenty obrazujące przemiany od 1819 roku po czasy PRL. W kolekcjach zachowały się widokówki z końca XIX wieku, z których najstarsze pochodzą z 1892 roku, oraz pamiątki związane z Wystawą Przemysłu i Rolnictwa z 1909 roku, która potwierdziła ambicje rozwojowe miasta.
