| Dane | |
|---|---|
| Urodzenie | 28 stycznia 1786, Tarnowskie Góry |
| Zgon | 6 kwietnia 1848, Kalinowice |
| Zawód | prawnik, urzędnik państwowy, ziemianin |
| Majątek | Kalinowice (Górny Śląsk) |
| Najważniejsze osiągnięcia | hodowla ziemniaka (Elsners Sämlinge), wytwórnia cementu (1836) |
| Małżonka | Julia Rosenstiel (ślub 1816) |
| Potomstwo | m.in. Martin Friedrich Elsner von Gronow |
Wilhelm Ferdinand Elsner działał jako prawnik i urzędnik państwowy, a po rezygnacji ze służby publicznej skupił się na gospodarstwie rolnym na Górnym Śląsku. W Kalinowicach prowadził doświadczenia rolnicze, w tym hodowlę ziemniaka, oraz przedsięwzięcia przemysłowe.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się 28 stycznia 1786 roku w Tarnowskich Górach jako syn Christiana Ferdinanda Elsnera i Amalii z domu Stöckel. Podstawowe nauki pobierał w rodzinnym mieście, a w wieku czternastu lat trafił do gimnazjum w Brzegu. W październiku 1802 roku rozpoczął studia prawnicze na uniwersytecie we Frankfurcie, a po zdaniu egzaminu auskultatorskiego w styczniu 1805 roku rozpoczął pracę urzędniczą.
Kariera urzędnicza i wojskowa
W grudniu 1806 roku wstąpił do armii pruskiej jako oficer lekkiej piechoty, lecz z powodu pogorszenia stanu zdrowia powrócił do służby cywilnej w kwietniu 1807 roku. We wrześniu 1807 roku zdał egzamin referendarski i był zatrudniony w Brzegu, a następnie pełnił tymczasowo zadania sędziego górniczego w Tarnowskich Górach. W czerwcu 1809 roku objął funkcję drugiego górnośląskiego syndyka stanowego w Raciborzu, co wiązało się z prowadzeniem obrad zgromadzeń stanowych i reprezentowaniem stanów wobec monarchy.
W 1812 roku został wybrany do tymczasowej reprezentacji narodowej w Berlinie i działał także w Generalnej Komisji ds. Rozliczeń Długów Wojennych. Podczas wojen wyzwoleńczych w 1813 roku wysłał własnych ochotników i sam walczył przeciwko Napoleonowi, a po powrocie pełnił funkcję sekretarza reprezentacji narodowej. W 1815 roku jako oficer 18 pułku piechoty został ciężko ranny w bitwie pod Waterloo; otrzymał Krzyż Żelazny i zakończył służbę wojskową w stopniu kapitana.
Działalność w administracji pruskiej
Po wojnach kontynuował pracę urzędniczą i angażował się w reformy rolne w państwie pruskim. W 1817 roku pracował jako justycjariusz przy regulacji stosunków chłopskich w Strzelcach Opolskich, a w 1818 roku uzyskał tytuł radcy sprawiedliwości (Justizrat). Jego liberalne poglądy prowadziły do sporów z konserwatywnymi środowiskami ziemiańskimi; w grudniu 1824 roku przeniesiono go do Komisji Generalnej w Poznaniu, a kilka miesięcy później zrezygnował ze służby i osiadł na Górnym Śląsku.
Majątek w Kalinowicach i działalność rolnicza
W 1819 roku Elsner nabył majątek w Kalinowicach od Wilhelma von Blacha i tam przeprowadzał szerokie eksperymenty rolnicze. Zajmował się uprawą roślin pastewnych i rzepaku, nawożeniem gleby, hodowlą owiec oraz stosowaniem substancji poprawiających jakość ziemi, takich jak gips i odpady mydlarskie. W rejonie gospodarstwa wprowadzał rozwiązania odbiegające od ówczesnych praktyk rolnych.
Najważniejszym osiągnięciem w gospodarstwie była praca nad ziemniakiem: około 1840 roku wyhodował odmianę oznaczaną jako Elsners Sämlinge, opisywaną jako odporna na choroby i mało wymagająca glebowo. W Kalinowicach powstała także ulepszona odmiana jęczmienia nazwana Kalinagerste. Prowadzenie doświadczeń rolniczych kontynuowali jego syn Martin oraz wnuk Heinrich.
Działalność przemysłowa
W 1836 roku w Tarnowskich Górach założył wytwórnię cementu naturalnego typu Roman cement. W opracowaniach dotyczących historii cementownictwa na Śląsku ta wytwórnia figuruje jako najstarsza znana cementownia na terenie państwa pruskiego. Wizerunek zakładu miał zostać utrwalony na porcelanowym serwisie Carnalla, który ukazywał osiągnięcia przemysłu śląskiego.
Życie prywatne
W 1816 roku ożenił się z Julią Rosenstiel, córką dyrektora królewskiej manufaktury porcelany w Berlinie. Małżeństwo dało kilka dzieci; jednym z synów był Martin Friedrich Elsner von Gronow, który później odziedziczył Kalinowice i działał jako rolnik oraz polityk pruski. Rodzina związana była ze śląskim rodem szlacheckim Elsner von Gronow; Wilhelm czasowo używał formy szlacheckiej po odnowieniu szlachectwa w 1807 roku, a jego syn Martin uzyskał 15 września 1852 roku prawo do korzystania z nazwiska Elsner von Gronow.
Znaczenie
Elsner jest przedstawiany w opracowaniach regionalnych jako jeden z pionierów nowoczesnej hodowli ziemniaka na Śląsku i właściciel gospodarstwa pełniącego funkcję ośrodka eksperymentów rolniczych w XIX wieku. Jego zaangażowanie w przemysł cementowy łączy go z początkiem cementownictwa na obszarze państwa pruskiego. Opracowana przez niego odmiana ziemniaka powstała około 1840 roku.
