| Dane | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Anton Jadasch (Antoni Jadasz) |
| Data urodzenia | 25 maja 1888 |
| Miejsce urodzenia | Krapkowice |
| Data śmierci | 17 maja 1964 |
| Miejsce śmierci | Berlin |
| Zawód / rola | lider komunistyczny, polityk |
| Główne funkcje | przewodniczący KPGŚ (1920–1922); lider KPD w Prowincji Górnośląskiej (1922–1933); deputowany do Reichstagu (1924–1933) |
| Odznaczenia | Order Sztandaru Pracy; Order Zasług dla Ojczyzny |
Anton Jadasch był jednym z czołowych działaczy komunistycznych na Górnym Śląsku w pierwszych latach po I wojnie światowej. Stał na czele lokalnych organizacji Spartakusa, współtworzył niezależną Komunistyczną Partię Górnego Śląska i potem kierował strukturami KPD w prowincji.
Życiorys i działalność na Górnym Śląsku
Urodził się w Krapkowicach i pochodził z rodziny o poglądach polskich. Pod koniec I wojny światowej mieszkał w Lipinach pod Świętochłowicami i należał do czołowych działaczy górnośląskiej organizacji Związku Spartakusa, liczącej około 25 tysięcy członków. Po przemianowaniu tej organizacji na Komunistische Partei Oberschlesiens część członków o silnych przekonaniach katolickich odeszła do organizacji polskich.
7 listopada 1920 roku doszło do połączenia odłączonego od KPD KPOS, części USPD i skrajnie lewicowych secesjonistów z PPS. Powstała wówczas Komunistyczna Partia Górnego Śląska, której przewodnictwo objął Anton Jadasch, a siedziba znalazła się w Gliwicach. KPGŚ nie wchodziła formalnie w skład KPD ani KPRP, mimo ścisłych kontaktów z obydwoma partiami. Partia ta liczyła około 5600 członków i na religijnym Górnym Śląsku miała marginalne znaczenie.
Jadasch opowiadał się przeciw plebiscytowi i nawoływał do jego bojkotu. Organ partyjny "Czerwony Sztandar – Die Rote Fahne" pisał 15 marca 1921 roku, że rozstrzygnięcie sprawy Górnego Śląska drogą plebiscytu stanowi gwałt wobec świadomego robotnika. W wyniku podziału terytorialnego w 1922 roku Komunistyczna Partia Górnego Śląska uległa rozdzieleniu zgodnie z nową granicą; część działaczy w Niemczech przyłączyła się do KPD, a działacze w województwie śląskim współpracowali z KPRP.
Funkcje polityczne i działalność w okresie międzywojennym
Po podziale partii Anton Jadasch został przywódcą Komunistycznej Partii Niemiec w Prowincji Górnośląskiej i przyjął niemiecką tożsamość narodową. Od maja 1924 roku do 1933 roku zasiadał w Reichstagu. Równocześnie był radnym miejskim w Gliwicach do 1928 roku.
Okres nazistowski i działalność powojenna
Po przejęciu władzy przez nazistów Jadasch przebywał w Gdańsku, gdzie został aresztowany i przekazany władzom niemieckim. Trzykrotnie krótko przebywał w obozach koncentracyjnych. Po zwolnieniu pracował jako górnik i w tartaku.
Po zakończeniu II wojny światowej działał ponownie w KPD, a od 1946 roku w Niemieckiej Socjalistycznej Partii Jedności (SED). Krótko pełnił funkcję burmistrza Berlina-Wittenau. Od 1946 roku był sekretarzem generalnym organizacji Vereinigung der gegenseitigen Bauernhilfe i deputowanym do landtagu Brandenburgii. Jego znaczenie polityczne z czasem zmalało. W 1954 roku kandydował do parlamentu Berlina i pełnił funkcję honorowego prezesa związków zawodowych. Zmarł 17 maja 1964 roku w Berlinie.
Reichstag 1924–1933
