| Podstawowe dane | |
|---|---|
| Nazwa | Ślązacy (śl. Ślōnzŏki; niem. Schlesier) |
| Miejsce pochodzenia | Śląsk |
| Status | grupa ludności / grupa etnograficzna |
| Język | |
| Główny używany | zespół śląskich gwar i dialektów języka polskiego |
| Kod ISO | ISO 639-3 „szl” (śląszczyzna od 2007) |
| Dialekt niemiecki | dialekt śląski języka niemieckiego — kod ISO 639-3 „sli” |
| Populacja (wybrane dane) | |
| Polska (spisy) | 2011: ~809 000 deklaracji śląskich; 2021: 585 700 deklaracji |
| Czechy (2021) | 31 301 deklaracji śląskich (12 451 jako jedyna narodowość) |
Termin „Ślązacy” obejmuje osoby o różnych tożsamościach: miejscowe grupy etnograficzne głównie z Górnego Śląska, osoby deklarujące odrębną narodowość śląską, a także mieszkańców Śląska o wyraźnej polskiej tożsamości bądź osoby niemieckiego pochodzenia związane z regionem.
Kto mieści się w określeniu „Ślązacy"?
Pojęcie ma wiele znaczeń. Może oznaczać zespół grup etnograficznych ludności polskiej zamieszkujących głównie Górny Śląsk — do tych grup zalicza się między innymi Bytomiaków, Górali śląskich, Górzan, Krawaków, Lachy śląskie, Opolan, Raciborzan i Wałaszów. Takie grupy posługują się śląskimi gwarami o różnym udziale wpływów niemieckich i czeskich. Inną kategorię stanowią osoby, które deklarują odrębną narodowość śląską wobec Polaków, Czechów i Niemców; niektórzy z nich traktują mowę śląską jako odrębny język.
Kultura i tożsamość Ślązaków
Autochtoniczni Ślązacy rozwinęli kulturę odrębną od sąsiadów. Odrębność ta wyraża się w silnych więziach regionalnych i w używaniu gwar śląskich. Na Śląsku Opolskim tradycyjna więź regionalna często przeważała nad świadomością narodową; elementy polskiej kultury lokalnej traktowano tam jako folklor i sposób odróżnienia od Niemców.
W obrębie autochtonów więź z małym terytorium i społecznością lokalną była silna. Badania przed 1990 r. wykazały, że wielu mieszkańców Śląska Opolskiego uważało za „ziemię rodzinną” swoją miejscowość lub okolice. Procesy urbanizacji, migracje i upowszechnienie kultury masowej przyczyniły się do stopniowej unifikacji tożsamości.
Język i mowa używana przez Ślązaków
Ślązacy posługują się etnolektem śląskim powiązanym z językiem polskim literackim oraz z wpływami niemieckimi i czeskimi. Termin „śląszczyzna” otrzymał odrębny kod językowy ISO 639-3 „szl” w 2007 roku. Na obszarach Dolnego Śląska przed wysiedleniami po II wojnie światowej funkcjonował także dialekt śląski języka niemieckiego, obecny dziś w Niemczech i na Górnych Łużycach.
Demografia i rozmieszczenie
Najwięcej osób identyfikujących się jako Ślązacy mieszka w województwach śląskim i opolskim. Wyniki spisów pokazują zmiany liczebne: w 2002 r. w polskiej części Śląska narodowość śląską zadeklarowało 173 153 osoby. W 2011 r. 809 000 deklaracji miało charakter śląski, a w 2021 r. zadeklarowało ją 585 700 osób w Polsce. W Czechach liczba deklaracji śląskich wyniosła 31 301 w 2021 r., z największym udziałem w regionie morawsko-śląskim i na ziemi hulczyńskiej.
